Bára Grímsdóttir and Chris Foster
Icelandic folk music with traditional Icelandic langspil, guitar, kantele & shruti
Gárur song lyrics with English translations
Here below you can find the lyrics plus composition credits to all the songs on our Gárur album, in the running order of the album. Icelandic lyrics on the left and English translations on the right. Work on the English texts is ongoing. Some songs have their translations alongside the Icelandic texts, the rest will be added just as soon as they are ready. Where English texts are not yet available we have left a blank space, so that the songs that are complete are alongside the original Icelandic lyrics.
We owe big thanks to Sigurlína Daviðsdóttir, Rósa Þorsteinsdóttir and Katelin Parsons for all their help in working on the translations. The older texts in particular, with their various special poetic structures, imagery and symbolism, while readily understood by mother tongue Icelandic speakers, are not easy to translate into contemporary English.
Krókargerði
Ljóð: Ólína Jónasdóttir (1885 – 1956)
Auðna' og þróttur oft má sjá
eru fljótt á þrotum.
Gakktu hljótt um garða þá
gömlum tóftar brotum.
Rústin geymir gömul spor,
gengnar heima slóðir,
áhrif streyma enn til vor,
andar á sveimi hljóðir.
Lagst í eyði löngu er
litla heiðarkotið.
Fyrr á leiðum hafa hér
hugir þreyð og notið.
Inni í þröngu klettakró
Króká söng í næði,
leiddust öngum, er hér bjó,
þau löngu kvæði.
Myndir hreinar hjúpast frið,
hugans leynum orna.
Hér var einatt hinkrað við
hestasteininn forna.
Fjörið glæðast þótti þá
þar um hæðadrögin.
Dals í næði hrein og há
hljómuðu kvæðalögin.
Lundin yngist, lóan hér
ljóðin syngur hverjum,
allt í kringum kumblið er
krökkt af lyngi og berjum.
Hér í skjóli hýr á brá
hlýju fjólan nýtur,
Kvíahólinn ofan á
ennþá sólin lítur.
Dimmum slóðum dalsins á,
dagar hljóðir runnu,
en sögu og ljóða lestri frá
ljósar glóðir brunnu.
Háð var stríð við hretin köld,
hugarkvíða magnað,
eftir hríð og vetrarvöld
vori blíðu fagnað.
Vakti gróður, vöxt og þrá
vorið góða, bjarta,
milt sem óður ástar frá
ungu móðurhjarta.
Fólkið þreytta flúið er
fjalls úr skreytta salnum,
minjum eytt að mestu hér,
margt er breytt í dalnum.
Systur
Ljóð: Gunnar J. Straumland
Ránardætra raunir
ríkja fyrir víkum,
Blóðughöddu blæðir,
Bára sæinn gárar.
Himinglæva hamast,
Hrannar iða kannar
djúpið, Kólga dýpra
dælir sjó og kælir.
Ólgar Bylgju elgur,
efra líður Hefring,
Dúfa fari dýfir,
dansa Unnar vansar.
Eigin dætur Ægis
argar lífi farga,
söngur þeirra sunginn
sævar ógnum hæfir.
Angurvaka
Ljóð: Jón Steingrímsson (1728 – 1791)
Ó, Guð allsvaldandi,
öllum heim stjórnandi
í æðsta einvalds standi,
allskyns gott veitandi,
öllu eyðir grandi,
allt með sínum krafti hann ber.
Herrann Jesús hjálpi mér,
ljái mér lið þinn andi
lítið kvæði að smíða.
Sendi oss Drottinn sigurinn fríða.
Af eiðum að oss sendi
eld, sem hingað vendi,
fjórtán bæi upp brenndi
og blómleg undirlendi,
ákaft áfram renndi,
eftir skildi hraun og sker.
Herrann Jesús hjálpi mér.
Býsn sú biðja kenndi
og betur Guði hlýða.
Sendi oss Drottinn sigurinn fríða.
Rauð varð sólin sæla,
sands féll yfir pæla,
brennisteins vatn og bræla,
bliknaði fold og dæla,
skepnur veina og væla,
villtar dóu þar og hér.
Herrann Jesús hjálpi mér.
Soddan sorgargæla
sáran jók oss kvíða.
Sendi oss Drottinn sigurinn fríða.
Bifuðust björg og grundir,
brenndust skóga lundir,
glossuðu glumra fundir,
gjörvallt skalf þá undir,
þrumaði í þessar mundir,
það voru stórar ógnaner.
Herran Jesús hjálpi mér.
Ó, hvað um þær stundir
aumleg varð hún Síða!
Sendi oss Drottinn sigurinn fríða.
Um sumarið sjaldan sáum
sól fyrir mökkum háum,
með ódaun ofurþráum,
askan sat á stráum,
frá sagt varla fáum,
hvað fjölguðu ýmsar mannrauner.
Herrann Jesús hjálpi mér.
Eldurinn aurnum gráum
yfir oss gerði hýða.
Sendi oss Drottinn sigurinn fríða.
Hvern einn hér á landi
af hærra og lægra standi,
sem á er einhver vandi
og angur reyrast bandi,
að öllu eyddu grandi
innleið þá í dýrð hjá þér,
Herrann Jesús hjálpi mér,
svo lofi þig þar ljómandi
með lofgjörð helgra lýða.
Sendi oss Drottinn sigurinn fríða.
Göngur og réttir
Ljóð: Grímur Lárusson (1926 – 1995)
Sumri hallar, svanir gjalla,
sölnar fjalladrottning blá.
Heiðin kallar ykkur alla
innstu fjallatinda að sjá.
Það er malað, þorsta svalað,
þreknir halir fara á stjá.
Öllu smalað, hlegið, hjalað,
hóað, galað rakkann á.
Fjallageimur, fagri heimur,
frjálst er sveimað þar í draum.
Kvæðaseimur, klár á tveimur,
komið er heim úr þessum glaum.
Safn til rétta rekið þétta,
ruggar sléttan undan því.
Fær hún Gletta, fót með netta,
feikna sprett að taka á ný.
Dregið sundur drukkið glundur,
drengja lundafarið kátt.
Gleðifundur, geltir hundur,
glymur undir réttir hátt.
Króka – refs rímur
Úr 12. rímu Króka - refs rímur
Ljóð: Hallgrímur Pétursson (1614 – 1674)
Ræðan víkur ræsi frá og röskvum fyrðum.
Segir Refs af sjávarferðum,
seglin breiðast í gusti herðum.
Allt að Danmörk undan sigldi Ullur hringa.
Kaskur náði kljúfur spanga
fyrir kónginn sjálfan inn að ganga.
Málavöxtu alla fyrir öðling tjáði,
vísi þá um viðtekt beiðir.
Vænleg frá eg hann svörin greiði:
„Velkominn skal veitir auðs,“ kvað vísir frægur.
„Heldur ertu hermannlegur,
hver veit, nema þér fylgi sigur.
Þú skalt bústað þiggja af oss til þýðra náða.
Þegar stundir lengur líða,
lukku muntu stærri bíða.
Hlýrar báðir, Björn og Steinn, skulu buðlung
þéna.
Þeim vil eg allar sæmdir sýna,
ef seggir stunda blíðu mína.
Þormóður, þinn þriðji son,“ kvað þengill
blíður,
„fyrst má sinni fylgja móður.
Fleina Tý mun aukast hróður.“
Sagði Refur sjóli skyldi sjálfur ráða.
„Látið þér hjá mér hlýra bíða,“
hetjan svaraði lyndisþýða.
Á sigludýrið safnað hafði svörð og tönnum,
hér með dýra hvítum skinnum.
Í historíunni þetta finnum.
Hvítabirni hafði fimm og harla stóra,
fimmtíu líka fálka dýra.
Frá eg svo vilji bókin skýra
Bóthildarkvæði
Ljóð: Óþekktur höfundur
Bóthildur unga kvað svo hátt,
alla gleðina fær
það heyrði kóngur, í tjaldi lá,
í skógi nær.
svanurinn syngur, svanurinn syngur víða.
Kóngurinn segir við sveina sín:
„Segið Bóthildi‘ að koma til mín.“
Einn sveinninn sté fyrir Bóthildar borð:
„Kóngurinn sendi yður orð.
Bóthildur hugsar með sjálfri sér:
„Hvað mun kóngurinn vilja mér?
Statt‘u upp Finnur bróðir minn,
fylgdu mér í höllina inn.“
Hægra fæti í höllina sté
„Heill sit, kóngur, hvað viltu mér?“
Kóngurinn klappar í sess hjá sér:
„Bóthildur unga, sit hjá mér.“
Kóngurinn talar við sveina sín:
„Þið skuluð fá mér taflborð mín.“
Tefldu þau þannig daga þrjá,
Finnur sat og horfði á.
Tengingur fyrsti um taflborð rann,
Teningur annar um taflborð rann,
Teningur þriðji um taflborð rann,
alla gleðina fær
kóngurinn tapar, en jómfrúin vann.
í skógi nær.
svanurinn syngur, svanurinn syngur víða.
Telfdi' hún af honum hauk og hund,
fagra skóga og græna grund.
Tefldi' hún af honum hjálm og hest,
alla þá gripi hann átti best.
Telfdi' hún af honum hosur og skó,
leggjaböndin fögur og mjó.
Tuttugu merkur rauða gulls skrín
býður Kóngur, Finni fyrir systur sín.
„ Þó nóg hafir þú af gulli völ,
þá er hún systir mín ekki föl.
Þar brandur var úr slíðri dreginn,
Finnur var fyrir brúði veginn.
Bóthildur situr og hugsar þá,
hverja hefnd mun kóngurinn fá.
Bóthildur talar við þernu sín:
„Kanntu að brugga svikavín?“
„Já, ó já, ég vel það kann,
níu vetur eg við það vann.“
Þernan fékk Bóthildi mjaðarhorn,
þar flaut ofan á eiturkorn.
„Kóngur, drekktu drykk til mín,
svo til allra, sveina þín.“
Stóran sopa hann svo drakk
í níu hluta hans hjarta sprakk
Kóngurinn féll á hallargólf,
stóðu‘ yfir honum sveinar tólf.
Bóthildur settist í helgan stein,
alla gleðina fær
alla daga sólin skein,
í skógi nær.
Svanurinn syngur,svanurinn syngur,
svanurinn syngur víða.
Ræningjarímur
Úr 3. rímu
Ljóð: Guðmundur Erlendsson (1595 – 1670)
Reisan byrjar þá nam því
þrítugasta dag júlí,
af eyjunum þar fóru frí
hin fortöpuðu heljarþý.
Héldu síðan heljargrey
úr höfnum fram um Elliðaey,
í hádegisstað svo fóru fley
og flýttu sér um Ránarmey.
Síðan lögðu suður um haf,
sagt er þeirra ferðum af,
í betra lagi bófum gaf,
byrinn fyllti voðar laf.
Ofan í skipin færðu fljótt
fangana, þá liðin var nótt,
hverjum út af sorgar sótt
sjaldan var í hjarta rótt
Flokkum saman fólkið lá
fansi þeirra og köðlum á,
saman báru sút við þrá,
sinna byggða minntust þá.
Tyrkjar festu tjöld eða baug
af trosnum seglum kringum þaug
í heitri þveginn harmalaug
hugurinn einn til baka flaug.
Þannin héldu afvik eitt,
undir var með seglum breitt
næsta var þeim nógu heitt,
og nærri lagi fæðið veitt.
Öndverðlega í ágústó
ærinn hrepptu storm og sjó,
bátinn stærsta úr böndum dró,
bylurinn honum á græði sló.
Höfuðtogin hrukku þrjú,
hrannir börðu dælukú,
svarta Tyrki setti nú,
sorgarlegri enn kristin hjú.
Innan fárra tíma til
tók að minnka norðanbyl,
slóðin austur um slápagil
sléttari varð en nokkurt þil.
Fullan mánuð fóru um geim
en felldu segl við Alsír heim,
hníga létu hnakkmiðs reim,
hnálega var þá kæti á þeim.
Raunafólkið ráku á torg,
riðlaði þangað gjörvöll borg
að kaupa þá, sem komu með sorg,
og keipuðu fyrir þá ræðu dorg.
Litli lækurinn
Ljóð: Gísli Ólafsson (1885 – 1967)
Ég er að horfa hugfanginn
í hlýja sumar blænum
yfir litla lækinn minn,
sem líður fram hjá bænum.
Ó, hve marga æskustund
áður hér ég dvaldi.
Saklaust barn með létta lund
og leggina mín a taldi.
Bæ ég lítinn byggði þar,
blómum utan skreytti.
Yfir tún og engjarnar
oft ég læknum veitti.
Nú er ekkert eins og fyr,
á öllu sé ég muninn.
Liggja týndir leggirnir
og litli bærinn hruninn.
Æskan hverfur, yndi dvín,
allt er líkt og draumur.
Áfram líður æfin mín
eins og lækjarstraumur.
Meðan æðum yljar blóð
og andinn má sig hræra,
vil ég syngja lítið ljóð
læknum silfurtæra.
Þegar eg er uppgefinn
og eytt er kröftum mínum,
langar mig í síðsta sinn
sofna´ á bökkum þínum.
Ekki menga náttúruna
Ljóð: Ragnar Ingi Aðalsteinsson
Öllu góðu leggjum lið
lífið ber oss alls kyns gæði.
Öll við þráum ást og frið:
um það fjallar þetta kvæði.
Hafið stóra blikar blátt
björg er löngum þar að hafa.
Ef við lifum öll í sátt
allir njóta hafsins gjafa.
Trítla út um tún og hól
telpukorn og strákahnokkar.
Jarðarbúa jörðin ól.
Jörðin hún er móðir okkar.
Ís og fannir yljar sól
úti snjórinn börnin lokkar.
Jarðarbúa jörðin ól
Jörðin hún er móðir okkar
Björt og fögur sindrar sól
sumartíðin börnin lokkar.
Jarðarbúa jörðin ól.
Jörðin hún er móðir okkar.
Vötn og skóga, læk og lyng
lindir, fossa, móa, kletta.
Kjarr og engi um ég syng
okkur ber að vernda þetta.
Einnig vernda okkur ber
afbragðs vini gæskuríka.
Dýralífið dýrmætt er
dýrin eiga hnöttinn líka.
Ei skal vinna óþörf spjöll.
Eitt við skulum reyna að muna
seint og snemma, alltaf öll;
ekki menga náttúruna
ekki menga náttúruna.
Krókargerði
Text: Ólína Jónasdóttir (1885 – 1956)
Translation by Sigurlína Daviðsdóttir
Vigour and fortune well can be
vanished rather quickly.
Walk by softly when you see
walls that fell completely.
Ancient footprints find us here
found in ruined dwellings.
Silent beings send us where
souls can hear old tellings.
Farmer's holding here was built
held abandoned since then.
People lived here, passion, guilt,
passed between their kinsmen.
By a narrow stony stand
still we hear from Króká
poems long and lyrics grand
lost and few will know now.
Peace will colour pictures yet
proudly warm our quest here.
Long ago we lingered, set,
let our horses rest there.
Fun and games we found around
filled with glee and wanting.
In the mountain silence sound
soared with joy and singing.
Golden plover poems pound
proudly singing carries.
And the heather ruins around
are richly filled with berries.
Wild and fair are violets
warm and sheltered sit there.
Summer day no sweeter gets,
sunbeams hillside litter.
Shadow filled were days in dale
darkness silenced voices.
Songs and poems helped us hale
helped us find rejoices.
Wars for us meant winters grip
worries filled our bosom.
After spring kissed our lip
all our hopes could blossom.
Spring is power, passion filled
passerines and flora,
mild and loving, worship willed
winter‘s gone was aura.
Tired farmers fled this land,
left this mountain holding
Remnants gone as grains of sand,
gruesome change unfolding.
Systur - Sisters
Text: Gunnar J. Straumland
Translation by Sigurlína Daviðsdóttir
Woes of Rán's daughters
hold them fast to inlets
Bloodyhead is bleeding
Bára wakens ripples
Himinglæva rages,
Hrönn is deep exploring
Kólga goes still deeper
pumps the sea and cools it.
Bylgja's eddies are swelling
Hefring sways above them
Dúfa goes diving
Unnur dances lightly.
Ægir's own daughters
angry kill some seamen
their song will be sung here
it fits the ocean's dangers.
Angurvaka
Text: Jón Steingrímsson (1728 – 1791)
Translation pending. Please scroll down to the next song below.
Göngur og réttir - Autumn sheep round up
Text: Grímur Lárusson (1926 – 1995)
Translation: verses 1-3 Sarah Hamilton,
verses 4 & 5 Chris Foster & Bára Grímsdóttir
Summer tilts away, swans call.
Blue mountain queen fades away.
The moors call you all
the inmost peaks to see.
People chatting. Thirst quenched,
strong men rise to go.
Everything's rounded up, laughing, gossiping,
whooping, yelling at the dog.
Mountain spaces, beautiful world,
freely roam there in a dream.
The sound of verse. On two horses
returning home from this merriment.
The flock is driven tight into the fold,
shaking the ground underfoot.
Gletta*, with neat foot,
takes a fierce sprint again.
Dragging apart, drinking spirits,
the lads are full of cheer.
Joyful meeting, barking dogs,
echo around the noisy fold.
*Gletta is the name of a sheep.
Króka-Refs Rímur
Extract from the 12th ríma of Króka-refs rímur
Text: Hallgrímur Pétursson (1614 – 1674)
Translation by Katelin Parsons
On Norway’s king and kingsmen bold a chapter
closes;
Ref’s sea-flight our tale now seizes,
as sails fill in the ocean breezes.
Anchor rattles, rigging shakes and boat’s prow rises.
On salmons’ soil the ship imposes;
spume and mist fill warriors’ noses.
For Danish shores our dauntless hero’s now departed.
The chain-mail breaker moves unescorted;
to meet the king he’ll not be thwarted.
The lordly Dane to Ref’s long tale intently listens,
to which the worthy king’s decision
we recount here with full precision:
"If all be true, this account of you that you advance
hardly can be counted offense:
a courageous arm may strike in defence."
"In your plight you plainly came, with manner
pleasing,
Your wares and wealth you’re not refusing;
we’re gaining much and nothing losing."
"Welcome, comrade, to my court," cried the lord of
mettle.
"A warrior stout will not be rattled;
a winner you may prove in battle."
"Accept a place, we pray, that we shall procure.
In time’s passage we’ll truly ensure
tenfold fortune awaits you, secure."
"These brothers, Björn and Stein, shall serve me
bravely.
I hope to honour them most fairly
if heeding well they treat us squarely."
"Your third boy, Thormod," said this gentle ruler,
"for now may stay with his dear mother;
a man of renown he’ll prove another."
Ref assented: all should be just as commanded.
"Yet let the brothers live unbonded,"
the lordly hero prudently responded.
The tale recounts the riches in Ref’s sea-filly:
teeth and bearskins filled its belly,
and biting swords that cut most felly.
Five huge and hulking polar bears he transported,
and fifty falcons undisparted
faithfully the book imparted.
Bóthildarkvæði - The ballad of Bothilda
Text: anonymous
Translation by Sigurlína Daviðsdóttir
Young Bothilda's happy chant
getting all that's good
the king heard laying in his tent
in a nearby wood
the swan will sing, the swan will sing all over.
The king sent men the girl to see:
"Tell Bothilda to come to me."
One of them stood by Bothilda‘s board:
"The king sent you his highness‘s word."
Bothilda sat and quietly thought:
"What has that word really brought?
Get up, my dear brother Finn,
Go with me as I go there in."
She set her foot into the hall
"Hail to the king, why was I called?"
The king bade her sit next to him:
"Young Bothilda, heed my whim."
The king gave his men a solemn word:
"Go and get my gaming board."
Then they played for whole days three,
Finn took care the lot to see.
Number one dice was quickly thrown.
Number two dice was quickly thrown.
Number three dice was quickly thrown.
getting all that‘s good
the king had lost, the maid had won.
in a nearby wood,
the swan will sing, the swan will sing all over.
She won from him his hawk and hound
healthy woods and well grown ground.
She won from him both helmet and horse,
all this she took without remorse.
She won from him both hose and shoes,
legbands fine as any that goes goes.
A chest with twenty gold marks stowed in
the king, for his sister, offered Finn.
"You have gold on the grandest scale
but my sister, she is not for sale."
The king swiftly proclaimed his will
and Finn for his sister soon was killed.
Bothilda sits and thinks of a plan
to avenge Finnur's murder if she can.
Bothilda said: „Dear maid of mine,
can you brew a treacherous wine?“
"Yes, oh yes, that I can do,
For winters nine, I worked that through."
The maid gave Bothilda a drinking horn
in it floated poisoned corn.
"Come here, king, and drink to me,
also to your men with glee."
The king gulped down the poisoned wine
His heart exploded in pieces nine.
The king fell dead on the palace floor.
Twelve of his men saw he was no more.
Bothilda had a life so fine,
getting all that‘s good
On all her days the sun did shine.
in a nearby wood,
the swan will sing, the swan will sing,
the swan will sing all over.
Ræningjarímur - The pirates rímur
Extract from the third ríma of Ræningjarímur
Text: Guðmundur Erlendsson (1595 – 1670)
Translation pending. Please scroll down to the next song below.
Litli Lækurinn - The little stream
Text: Gísli Ólafsson (1885 - 1967)
Translation Chris Foster
I am watching, captivated,
in the warm summer breeze,
over my little stream,
that passes by the farm.
Oh, how many childhood hours
I dwelt here before,
an innocent child with a light heart,
and counted my toys.
I built a little farm there,
decorated it outside with flowers.
Over the hayfield and meadows,
I often diverted the stream.
Now nothing is the same as before;
in everything I see the difference,
long lost sheep bone toys
and the little farm in ruins.
Youth disappears. Delight dwindles.
Everything is like a dream.
My life continues
like a flowing stream.
While blood warms the veins
and the spirit may stir,
I shall sing a little poem
to the stream of clear silver
When I am exhausted
and my strength is spent,
I long for the last time
to fall asleep on your banks.
Ekki menga náttúruna
Don't pollute nature
Text: Ragnar Ingi Aðalsteinsson
Translation by Chris Foster
Let's support all that's good.
Life brings us many riches.
We all long for love and peace;
that's what this poem is about.
The oceans shimmer oh so blue
Provisions have been there for ages.
If we live in harmony,
all can enjoy the gifts of the sea.
Tripping over meadow and knoll,
go the lads and lasses.
Offspring of the earth.
The earth she is our mother.
Ice and snow, warming sun,
outside, the snow lures the children.
Offspring of the earth.
The earth she is our mother.
Bright and beautiful shines the sun.
Summertime beckons the children.
Offspring of the earth.
The earth she is our mother.
Lakes and forests, streams and heather,
springs and waterfalls, heath and crags.
Thickets and meadows, of which I sing,
we must protect all of these things.
We must also protect with kindness
excellent loving friends.
Wildlife is precious.
The planet is the animals' too.
Don't do any needless damage.
One thing we should try to remember
late and early, everyone, always;
don’t pollute nature.
Don’t pollute nature.
